Truyền thông phương Tây gọi Trung Quốc là “kẻ rút ròng”, thực chất chỉ là biến tấu của luận điệu “bẫy nợ”

(Nhân Dân nhật báo điện tử) - Trong tiến trình phát triển của quan hệ Trung - Phi, mỗi khi hợp tác giữa hai bên đạt bước tiến mới, một số cơ quan truyền thông phương Tây lại đưa ra các chỉ trích và cáo buộc nhằm vào điều này. Từ những luận điệu ban đầu như Trung Quốc “vơ vét tài nguyên” và thực hiện “chủ nghĩa thực dân mới” tại châu Phi, đến các cáo buộc về “bẫy nợ” hay “ngoại giao vaccine”, các quan điểm này liên tục được lặp lại dưới nhiều hình thức khác nhau.

Gần đây, sau khi Trung Quốc triển khai chính sách ưu đãi thuế quan 0% đối với tất cả các quốc gia châu Phi có quan hệ ngoại giao, một số truyền thông và tổ chức nghiên cứu phương Tây lại đưa ra một khái niệm mới mang tên “kẻ rút ròng” (net extractor). Theo luận điệu này, Trung Quốc từ “bên cung cấp các khoản vay” bị gán mác trở thành “bên thu hồi nợ”, qua đó “rút sạch tài sản” của châu Phi.

Cái gọi là luận điệu “kẻ rút ròng” thực chất chỉ là phiên bản khác của thuyết “bẫy nợ” từng được đưa ra trước đây. Quan điểm này đã đánh đồng hoạt động trả lãi vay thông thường với hành vi “bòn rút lợi ích”, gần như phủ nhận hoàn toàn các quy luật vận hành của hợp tác tài chính và nguyên tắc thị trường.

Trên thực tế, cho vay và hoàn trả vốn vay là quy trình thường thấy dựa trên các thỏa thuận được ký kết giữa bên cho vay và bên đi vay, đồng thời luôn đi kèm với các chu kỳ vay và trả rõ ràng. Theo số liệu thống kê, giai đoạn 2013-2018 là thời kỳ cao điểm Trung Quốc cấp vốn vay cho châu Phi, còn hiện nay nhiều khoản vay đã bước vào giai đoạn hoàn trả vốn gốc và lãi.

Việc diễn giải hoạt động hoàn trả vốn vay bình thường thành hành vi “bòn rút lợi ích” chỉ nhằm chia rẽ và bôi xấu quan hệ Trung Quốc - châu Phi. Nếu lập luận “kẻ rút ròng” được chấp nhận, thì các khoản vay của Ngân hàng Thế Giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund) hay thậm chí các khoản vay mua nhà, mua xe giữa cá nhân và ngân hàng đều có thể bị quy kết là mô hình “bòn rút lợi ích”. Qua đó cho thấy cách lập luận này rõ ràng thiếu sự thuyết phục.

“Thuyết rút ròng” còn mắc sai lầm về phương pháp luận khi áp dụng cách nhìn phiến diện, chỉ tập trung vào số liệu trả nợ hiện nay của các quốc gia châu Phi, mà phớt lờ các khoản FDI, vốn công trình, tài trợ thương mại mà Trung Quốc đầu tư vào châu lục này. Đồng thời cũng cố tình bỏ qua những thay đổi rõ rệt mà các dự án của Trung Quốc mang lại cho châu Phi trên các lĩnh vực như hạ tầng giao thông (đường sắt, cầu đường) và cải thiện đời sống.

Tính đến cuối năm 2023, tổng vốn đầu tư trực tiếp của Trung Quốc tại châu Phi đã vượt 40 tỷ USD, đưa Trung Quốc trở thành một trong những nhà đầu tư nước ngoài quan trọng nhất của châu lục này.

Kể từ năm 2013, Trung Quốc đã tham gia xây dựng hơn 6.000 km đường sắt và hơn 6.000 km đường bộ tại châu Phi; đồng thời xây mới và nâng cấp khoảng 150.000 km mạng lưới viễn thông chủ chốt. Ngoài ra, Trung Quốc còn đầu tư và triển khai hơn 1.600 dự án trong lĩnh vực sản xuất và nông nghiệp, cùng gần 340 dự án chế biến khoáng sản, mang lại tăng trưởng kinh tế cho châu Phi. Những thành quả hợp tác Trung Quốc - châu Phi đã mang lại những lợi ích thiết thực nhất cho đời sống của người dân nơi đây.

Liệu việc Trung Quốc đầu tư vào châu Phi có thực sự là “bẫy nợ” hay mô hình “rút ròng” hay không, chính các quốc gia châu Phi mới là bên có tiếng nói thuyết phục nhất.

Mới đây, tỷ phú Aliko Dangote, người giàu nhất châu Phi, Chủ tịch Dangote Group (một trong những tập đoàn công nghiệp tổng hợp lớn nhất châu lục), đã có buổi chia sẻ đáng chú ý với ông Nicolai Tangen, Giám đốc điều hành Norges Bank Investment Management (NBIM).

Ông Dangote khẳng định, so với Mỹ và châu Âu, các khoản vay do Trung Quốc cung cấp mang lại hiệu quả hỗ trợ lớn nhất cho sự phát triển thương mại của châu Phi, đồng thời giúp các nhà đầu tư cũng như chính phủ các nước châu Phi thực hiện một loạt các dự án quy mô lớn. Sở dĩ có được ưu thế này là bởi các khoản tín dụng từ Trung Quốc thường đi kèm với các điều khoản bán chịu thiết bị có bảo hiểm xuất khẩu. Cơ chế này cho phép các doanh nghiệp châu Phi trả góp trong nhiều năm, tránh được áp lực phải thanh toán toàn bộ chi phí ngay từ đầu.

Bên cạnh đó, kể từ ngày 1/5 năm nay, Trung Quốc đã áp dụng chính sách miễn thuế quan hoàn toàn cho 53 quốc gia châu Phi có quan hệ ngoại giao, qua đó biến thị trường tỷ dân này thành cơ hội phát triển bứt phá cho châu Phi. Rõ ràng, ai đang tiếp thêm sinh lực cho nền kinh tế châu Phi, và ai đang tìm cách “rút ròng”, câu trả lời có lẽ không cần giải thích nhiều.

(Tác giả Hạ Văn Bình là nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc - châu Phi/Viện Nghiên cứu Tây Á và châu Phi thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc)