Từ hai Huy chương Fields nhìn vào nền tảng nghiên cứu cơ bản và đổi mới sáng tạo của Trung Quốc

Ngày 23/7, tại lễ khai mạc Đại hội Toán học Quốc tế 2026, hai nhà toán học Trung Quốc là Đặng Dục và Vương Hồng đã được trao Huy chương Fields.

Đây là lần đầu tiên các nhà toán học mang quốc tịch Trung Quốc giành được Huy chương Fields, đồng thời cũng là lần đầu tiên có hai nhà toán học được đào tạo trong hệ thống giáo dục toán học Trung Quốc cùng đoạt giải thưởng được mệnh danh là "Giải Nobel của ngành Toán học".

Huy chương Fields là một trong những giải thưởng danh giá nhất của giới toán học quốc tế, được trao bốn năm một lần. Mỗi kỳ, số lượng người nhận giải thường không quá bốn người và đều là những nhà toán học dưới 40 tuổi có đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực toán học. Trước đó, các nhà toán học gốc Hoa như Khâu Thành Đồng và Đào Triết Hiên từng được trao Huy chương Fields, tuy nhiên quá trình trưởng thành và học tập của họ chủ yếu diễn ra tại các hệ thống học thuật ở nước ngoài. Việc Vương Hồng và Đặng Dục đoạt giải lần này đánh dấu lần đầu tiên các học giả trẻ được đào tạo trong nước của Trung Quốc bước lên đỉnh cao của toán học thế giới.

"Đây là bước đột phá mang tính lịch sử của nền toán học Trung Quốc." Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, Giáo sư Trương Kế Bình thuộc Học viện Khoa học Toán học, Đại học Bắc Kinh nhận định, việc hai nhà toán học giành Huy chương Fields là sự kiện có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực khoa học cơ bản của Trung Quốc trong những năm gần đây, mang ý nghĩa cột mốc.

Ngày 23/7, Vương Hồng được trao Huy chương Fields tại Đại hội Toán hóc Quốc tế 2026 diễn ra ở Philadelphia, Mỹ. (Ảnh: CMG)

Vương Hồng quê ở Quế Lâm (Quảng Tây), còn Đặng Dục quê ở Thâm Quyến (Quảng Đông). Cả hai đều là sinh viên khóa 2007 của Học viện Khoa học Toán học, Đại học Bắc Kinh, nơi đã đặt nền móng học thuật vững chắc cho sự nghiệp nghiên cứu của họ.

Vương Hồng từng chia sẻ, chỉ sau khi sang Pháp học tập, cô mới nhận ra nền tảng đào tạo toán học tại Đại học Bắc Kinh thực sự rất bài bản và toàn diện. Trong khi đó, Đặng Dục cho biết quãng thời gian học tập tại Đại học Bắc Kinh với khối lượng lớn các bài toán đã giúp anh xây dựng nền tảng toán học đặc biệt vững chắc.

Ngày 23/7, Đặng Dục được trao Huy chương Fields tại Đại hội Toán hóc Quốc tế 2026 diễn ra ở Philadelphia, Mỹ. (Ảnh: CMG)

Giáo sư Efim Zelmanov, chủ nhân Huy chương Fields và hiện công tác tại Đại học California, San Diego (Mỹ), nhận định: "Giai đoạn giáo dục quan trọng nhất của cả hai nhà toán học đều được hoàn thành tại Trung Quốc. Thành tựu xuất sắc của họ là minh chứng thuyết phục cho thấy vị thế của Trung Quốc trong lĩnh vực toán học thế giới đang ngày càng được nâng cao."

Đằng sau những đột phá trong nghiên cứu toán học là sự đầu tư lâu dài và ổn định của Trung Quốc đối với khoa học cơ bản. Trong 10 năm qua, tổng số lượt trích dẫn quốc tế đối với các công trình thuộc 9 ngành khoa học cơ bản, trong đó có toán học, luôn đứng đầu thế giới; đồng thời, ngành Toán học của Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa đều nằm trong nhóm dẫn đầu toàn cầu theo bảng xếp hạng QS.

Nguồn lực đầu tư cũng không ngừng được tăng cường. Kinh phí dành cho nghiên cứu cơ bản của toàn xã hội Trung Quốc đã tăng từ 55,5 tỷ Nhân dân tệ năm 2013 lên 277,8 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2025, đứng thứ hai thế giới. Tỷ trọng đầu tư cho nghiên cứu cơ bản trong tổng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng tăng từ 4,68% lên 7,08%, mức cao nhất từ trước đến nay.

Việc hai nhà toán học trẻ của Trung Quốc giành Huy chương Fields là nguồn cổ vũ lớn, đồng thời cũng gợi nhớ đến sự xuất hiện của nhiều gương mặt trẻ nổi bật của Trung Quốc trong những năm gần đây. Dương Thực Lân, sinh năm 1992, CEO của Moonshot AI, đang dẫn dắt quá trình phát triển thế hệ mô hình ngôn ngữ lớn mới; Lương Văn Phong, sinh năm 1985, nhà sáng lập DeepSeek, góp phần đưa trí tuệ nhân tạo đến gần hơn với người dùng; Đội ngũ nòng cốt của hệ thống vệ tinh định vị Bắc Đẩu có độ tuổi trung bình chỉ hơn 30; Lực lượng nghiên cứu chủ chốt của kính thiên văn vô tuyến FAST cũng chủ yếu là các nhà khoa học trẻ... Trên các mặt trận công nghệ tiên phong như điện toán lượng tử, hàng không vũ trụ thương mại hay công nghệ sinh học, thế hệ sinh sau thập niên 1980 và 1990 đã trở thành lực lượng chủ lực.

Sự trưởng thành mạnh mẽ của đội ngũ nhân tài trẻ không phải là điều ngẫu nhiên. Họ lớn lên trong giai đoạn giáo dục đại học Trung Quốc phát triển mạnh mẽ, được đào tạo bài bản trong môi trường học thuật nghiêm túc. Trung Quốc cũng sở hữu hệ sinh thái ứng dụng phong phú, nền tảng công nghiệp luôn khát khao công nghệ mới cùng môi trường thể chế sẵn sàng trao cơ hội cho người trẻ.

Với nền tảng này, việc lập nghiệp tại Trung Quốc và tạo ra những thành tựu có tầm ảnh hưởng trên thế giới đã và đang trở thành hiện thực.

Nguồn: CMG