Trung Quốc nhấn phím “giảm xóc” cho thị trường năng lượng, thể hiện tầm nhìn chiến lược của một cường quốc

Nguồn ảnh: Thị Giác Trung Quốc (VCG)

(Nhân Dân nhật báo) - Mới đây, một video về thị trường năng lượng quốc tế có tên “Trung Quốc âm thầm giải cứu thế giới” do Max Fisher, cựu cây bút chuyên mục của The New York Times, đăng tải đã nhận được tương tác khổng lồ trên các nền tảng mạng xã hội quốc tế. Trong video, ông lấy ra tấm bản đồ các tuyến tàu vận chuyển dầu trên thế giới và nói: “Điều khiến tôi bất ngờ nhất không phải là ai đang tranh mua dầu, mà là ai đang chủ động giảm tốc”.

Video này đã đạt hơn 6 triệu lượt xem và hơn 20.000 bình luận trên mạng xã hội. Không ít cư dân mạng dùng những từ như “tỉnh táo”, “thận trọng” để nhận xét về cách ứng phó của Trung Quốc.

Là tuyến đường huyết mạch của vận tải năng lượng toàn cầu, eo biển Hormuz gần đây đang phải đối mặt với tình hình căng thẳng kéo dài, đẩy chi phí rủi ro trên thị trường dầu thô quốc tế tăng cao. Theo logic thị trường trước đây, khi xung đột địa chính trị làm dấy lên những lo ngại về nguồn cung, các nước tiêu thụ lớn thường đẩy nhanh việc mua dầu, qua đó khiến giá dầu tăng cao hơn. Sau khi tình hình Trung Đông leo thang, một “làn sóng tranh mua dầu” từng được cho là sẽ lan rộng trên thị trường.

Tuy nhiên, thị trường Trung Quốc đã đưa ra một câu trả lời khác. Các doanh nghiệp lọc hóa dầu trong nước chủ động điều chỉnh nhịp độ sản xuất, linh hoạt giảm tốc độ mua dầu thô giá cao, qua đó làm dịu đà tăng của nhu cầu. Trung Quốc đã dùng “sự chừng mực” làm “phím giảm xóc” cho cán cân cung – cầu năng lượng đang căng thẳng trên thế giới. The Wall Street Journal nhận định, động thái giảm nhập khẩu dầu của Trung Quốc đã tạo điểm tựa quan trọng cho nền kinh tế toàn cầu dưới sức ép. Tờ Le Figaro của Pháp cho rằng, đây là lần thứ hai Trung Quốc đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu kể từ cuộc khủng hoảng tài chính quốc tế năm 2008.

Trong một thời gian dài, cách ứng phó với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trên thế giới chủ yếu tập trung vào phía nguồn cung, trong khi các quốc gia tiêu thụ lớn chủ yếu ở thế bị động trước sự biến động của giá dầu. Tuy nhiên, thực tiễn lần này cho thấy, các bên mua dầu cũng có thể phát huy vai trò “giảm xóc” thông qua điều tiết công suất và phân bổ hàng tồn kho. Báo Reuters nhận định, từ khi tình hình Trung Đông leo thang, việc Trung Quốc giảm mua dầu thô đã bù đắp đáng kể cho “cú sốc” biến động nguồn cung từ Trung Đông. Tờ Financial Times cũng cho rằng, Trung Quốc đang trở thành yếu tố quan trọng tác động đến sự cân bằng của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Vì sao Trung Quốc có thể đi theo một quỹ đạo khác? Nền tảng cho sự chủ động này đến từ tầm nhìn chiến lược của Trung Quốc.

Những năm trước, khi giá dầu quốc tế còn ở chu kỳ thấp, Trung Quốc đã đẩy mạnh xây dựng hệ thống dự trữ dầu thương mại, qua đó tích lũy được nguồn dầu dự phòng dồi dào. Năm nay, khi giá dầu tăng cao, thị trường Trung Quốc tạm dừng nhịp độ mua dầu dự trữ như thường lệ, thay vào đó sử dụng lượng dầu đã tích trữ từ trước. Cách làm này vừa bảo đảm nhu cầu vận hành cơ bản của các cơ sở lọc hóa dầu trong nước, vừa tránh được tranh chấp mua dầu trên quốc tế khi giá ở mức cao, qua đó giúp cân bằng cán cân cung – cầu. Lượng dự trữ dồi dào chính là chỗ dựa để Trung Quốc linh hoạt điều chỉnh nhịp độ nhập khẩu.

Trung Quốc đã hình thành hệ thống luân chuyển dự trữ thương mại thông suốt và hiệu quả, đồng thời không ngừng mở rộng nguồn nhập khẩu dầu thô sang các quốc gia và khu vực như Brazil, châu Phi…, qua đó từng bước giảm thiểu phụ thuộc vào một tuyến vận tải duy nhất. Quan trọng hơn, cơ chế vận hành thị trường hóa trong ngành lọc hóa dầu của Trung Quốc đang ngày càng hoàn thiện, giúp các doanh nghiệp trong nước nhanh chóng nắm bắt giá cả và rủi ro, từ đó điều chỉnh kế hoạch thu mua và sản xuất cho phù hợp. Hệ thống cung ứng năng lượng đa dạng và có độ linh hoạt cao giúp Trung Quốc có thêm dư địa xoay xở khi đối mặt với những biến động do tình hình địa chính trị gây ra.

Nhìn từ góc độ dài hạn, yếu tố thực sự có thể định hình sự cung – cầu năng lượng toàn cầu là quá trình chuyển đổi xanh đang được thúc đẩy diễn ra. Số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy, riêng trong quý II năm nay, lượng dầu thô được thay thế mỗi ngày tại Trung Quốc nhờ xe điện đã lên tới 1,5 triệu thùng, vượt xa dự báo trước đó của thị trường. Sự phát triển nhanh chóng của năng lượng mới tại Trung Quốc không chỉ định hình lại cơ cấu năng lượng trong nước, mà còn âm thầm thay đổi quy luật vận hành của thị trường năng lượng toàn cầu.

Từ bị động đón nhận những thay đổi của giá dầu quốc tế, Trung Quốc đã trở thành nhân tố chủ động góp phần đem lại sự cân bằng cho thị trường năng lượng toàn cầu. Đằng sau sự thay đổi này là một logic đã và đang tồn tại xuyên suốt quá trình phát triển ngành năng lượng của Trung Quốc, đó là bảo đảm nguồn năng lượng trong nước, dùng sự phát triển ổn định của nội tại để ứng phó với những bất định của bên ngoài. Bản thân điều đó cũng chính là đóng góp thiết thực và lâu dài nhất cho sự ổn định của thị trường toàn cầu.